14.11.2026: ईशान्य भारताचा विकास साधताना सांस्कृतिक अस्मिता जपणे आवश्यक – राज्यपाल
दि. 14 नोव्हेंबर, 2026 वृत्त क्र.4409
ईशान्य भारताचा विकास साधताना सांस्कृतिक अस्मिता जपणे आवश्यक
– राज्यपाल जिष्णु देव वर्मा
मुंबई, दि. १४ : ईशान्य भारताचा विकास साधताना तेथील समृद्ध सांस्कृतिक वारसा, परंपरा आणि स्वतंत्र ओळख जपणे आवश्यक आहे. विकास आणि सांस्कृतिक वारसा यांची सांगड घालून ईशान्य भारताला देशाच्या विकासप्रवाहात अधिक सक्षमपणे जोडण्याची गरज असल्याचे प्रतिपादन राज्यपाल जिष्णु देव वर्मा यांनी केले. मुंबईच्या राष्ट्रीय शेयर बाजार येथे आयोजित ‘नमस्ते पुरस्कार २०२६’ वितरण सोहळ्यात ते बोलत होते.
मुंबई आणि ईशान्य भारतातील संबंध अधिक दृढ करण्याची गरज* – राज्यपाल
ईशान्य भारतात पायाभूत सुविधा, रस्ते, रेल्वे आणि हवाई वाहतुकीच्या क्षेत्रात मोठी प्रगती झाली आहे. या संपर्क व्यवस्थेचा उपयोग उद्योग, गुंतवणूक आणि रोजगारनिर्मितीसाठी झाला पाहिजे. मुंबई ही देशाची आर्थिक राजधानी असून, मुंबई आणि ईशान्य भारत यांच्यातील आर्थिक, सांस्कृतिक व भावनिक संबंध अधिक दृढ होण्याची आवश्यकता आहे. यासाठी ‘नॉर्थ ईस्ट-महाराष्ट्र कनेक्ट’ उपक्रम राबविण्याबाबत मुख्यमंत्री यांच्याशी चर्चा केल्याचे राज्यपालांनी सांगितले. ईशान्य भारताकडे गुंतवणूक आणि उद्योगांच्या नव्या संधींचे केंद्र म्हणून पाहिले पाहिजे, असेही त्यांनी नमूद केले.
ईशान्य भारताच्या विकासासाठी केंद्र सरकारचे ऐतिहासिक प्रयत्न* – मंत्री मंगलप्रभात लोढा
ईशान्य भारताला देशाच्या मुख्य प्रवाहाशी जोडण्यासाठी अमेझिंग नमस्ते फाउंडेशनचे अध्यक्ष अतुल कुलकर्णी आणि मदन दासजी यांनी १९९१ पासून गेली ३५ वर्षे सातत्याने योगदान दिले आहे. ईशान्य भारत हा देशाचा मुकुटमणी असून तेथील निसर्गसौंदर्य, संस्कृती आणि परंपरा वैशिष्ट्यपूर्ण आहेत. मुंबईतील अनेक कुटुंबे ईशान्य भारतातून शिक्षण व रोजगारासाठी येणाऱ्या तरुणांना आपुलकीने आधार देतात, ही अभिमानाची बाब आहे. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी ईशान्य भारताच्या विकासाला प्राधान्य देत पायाभूत सुविधा, विमानतळ आणि दळणवळण व्यवस्थेचा विस्तार केला आहे, असे कौशल्य विकास व रोजगार मंत्री मंगलप्रभात लोढा यांनी सांगितले.
ईशान्य भारताची संस्कृती, विकास आणि यशोगाथा देशासमोर आणण्याचा ‘नमस्ते’ उपक्रम* – अतुल कुलकर्णी
एक भारत श्रेष्ठ भारत’ आणि ‘देखो अपना देश’ या संकल्पनांना अनुसरून ईशान्य भारतातील आठ राज्यांची संस्कृती, परंपरा, नैसर्गिक संपदा आणि विकासाच्या संधी देशासमोर आणण्यासाठी ‘नमस्ते’ उपक्रम राबविण्यात येत आहे. स्थानिक समुदायांचे कार्य, शाश्वत विकासाच्या पारंपरिक पद्धती आणि विविध क्षेत्रांतील यशोगाथांना व्यासपीठ उपलब्ध करून देणे हा या उपक्रमाचा उद्देश आहे. यंदाच्या ‘नमस्ते पुरस्कार २०२६’ साठी पाच विविध श्रेणींमध्ये ४०० हून अधिक नामांकने प्राप्त झाली होती, अशी माहिती अमेझिंग नमस्ते फाउंडेशनचे अध्यक्ष अतुल कुलकर्णी यांनी दिली.
विविध क्षेत्रांतील उल्लेखनीय योगदानाबद्दल मान्यवरांचा गौरव
या सोहळ्यात प्रसिद्ध रेशीमशेती शास्त्रज्ञ व पद्मश्री डॉ. जोगेश देउरी यांना जीवनगौरव पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. नागालँडमधील ‘रुझा शेती पद्धती’ला शाश्वतता आणि पर्यावरण व्यवस्थापनातील योगदानाबद्दल गौरविण्यात आले. अरुणाचल प्रदेशच्या दिमुम पेर्टिन यांना देशी शेती, भरडधान्य संवर्धन आणि महिला सक्षमीकरणातील कार्याबद्दल, तर मणिपूरचे युम्नाम भूमेश्वर सिंह यांना नाट-संकीर्तन आणि पारंपरिक पुंग वाद्याच्या जतनातील योगदानाबद्दल पुरस्कार प्रदान करण्यात आला. मिझोरममधील सेरछिप जिल्ह्याचे उपायुक्त पॉल एल. खुमा यांना आदर्श जनसेवा आणि प्रशासकीय कार्यासाठी विशेष पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.
या कार्यक्रमात ‘ओरिजिन ऑफ लूम्स’ हा फॅशन शो आयोजित करण्यात आला. या फॅशन शोमध्ये ईशान्य भारतातील विविध राज्यांची पारंपरिक वस्त्रे, वस्त्ररचना आणि स्थानिक कारागिरांची कलाकुसर सादर करण्यात आली.
या कार्यक्रमास राज्यपालांचे सचिव डॉ. प्रशांत नारनवरे, महाराष्ट्राच्या राज्य गुप्तवार्ता विभागाचे आयुक्त शिरीष जैन तसेच ईशान्य भारतातील विविध राज्यांचे प्रतिनिधी उपस्थित होते.
0000
Shri.Kiran Wagh & Shri. Sandeep Choudhari
पूर्वोत्तर भारत के विकास के साथ सांस्कृतिक अस्मिता का संरक्षण भी आवश्यक : राज्यपाल जिष्णु देव वर्मा
मुंबई, 14 नवम्बर : महाराष्ट्र के राज्यपाल जिष्णु देव वर्मा ने कहा है कि पूर्वोत्तर भारत के विकास के साथ-साथ वहां की समृद्ध सांस्कृतिक विरासत, परंपराओं और विशिष्ट पहचान का संरक्षण भी उतना ही आवश्यक है। उन्होंने कहा कि विकास और सांस्कृतिक धरोहर के बीच संतुलन स्थापित करते हुए पूर्वोत्तर क्षेत्र को देश की विकास यात्रा से और अधिक सशक्त रूप से जोड़ने की आवश्यकता है। राज्यपाल मुंबई स्थित नेशनल स्टॉक एक्सचेंज (एनएसई) में आयोजित ‘नमस्ते अवॉर्ड्स 2026’ समारोह को संबोधित कर रहे थे।
मुंबई और पूर्वोत्तर भारत के संबंध और अधिक सुदृढ़ हों : राज्यपाल
राज्यपाल ने कहा कि पूर्वोत्तर भारत में आधारभूत संरचना, सड़क, रेल तथा हवाई संपर्क के क्षेत्र में उल्लेखनीय प्रगति हुई है। इस बेहतर संपर्क व्यवस्था का उपयोग उद्योगों को बढ़ावा देने, निवेश आकर्षित करने तथा रोजगार के अवसर सृजित करने के लिए किया जाना चाहिए। उन्होंने कहा कि मुंबई देश की आर्थिक राजधानी है और मुंबई तथा पूर्वोत्तर भारत के बीच आर्थिक, सांस्कृतिक और भावनात्मक संबंधों को और अधिक मजबूत बनाने की आवश्यकता है।
राज्यपाल ने बताया कि इस उद्देश्य से ‘नॉर्थ ईस्ट-महाराष्ट्र कनेक्ट’ पहल शुरू करने के संबंध में उन्होंने मुख्यमंत्री से चर्चा की है। उन्होंने कहा कि पूर्वोत्तर भारत को निवेश और औद्योगिक विकास के नए अवसरों के केंद्र के रूप में देखा जाना चाहिए।
पूर्वोत्तर भारत के विकास के लिए केंद्र सरकार के ऐतिहासिक प्रयास : मंत्री मंगल प्रभात लोढ़ा
कौशल विकास एवं रोजगार मंत्री मंगल प्रभात लोढ़ा ने कहा कि अमेजिंग नमस्ते फाउंडेशन के अध्यक्ष अतुल कुलकर्णी तथा मदन दासजी वर्ष 1991 से पूर्वोत्तर भारत को देश की मुख्यधारा से जोड़ने का कार्य निरंतर कर रहे हैं।
उन्होंने कहा कि पूर्वोत्तर भारत देश का “मुकुटमणि” है और अपनी अद्वितीय प्राकृतिक सुंदरता, समृद्ध संस्कृति तथा गौरवशाली परंपराओं के लिए जाना जाता है। उन्होंने यह भी कहा कि मुंबई के अनेक परिवार शिक्षा और रोजगार के लिए आने वाले पूर्वोत्तर भारत के युवाओं को अपनापन और सहयोग प्रदान करते हैं, जो गर्व की बात है।
मंत्री ने कहा कि प्रधानमंत्री नरेन्द्र मोदी ने पूर्वोत्तर भारत के विकास को सर्वोच्च प्राथमिकता देते हुए वहां आधारभूत संरचना, हवाई अड्डों तथा संचार नेटवर्क के विस्तार को नई गति प्रदान की है।
‘नमस्ते’ पहल पूर्वोत्तर भारत की संस्कृति, विकास और उपलब्धियों को राष्ट्रीय मंच प्रदान कर रही है : अतुल कुलकर्णी
इस अवसर पर अतुल कुलकर्णी ने कहा कि ‘नमस्ते’ पहल को ‘एक भारत श्रेष्ठ भारत’ तथा ‘देखो अपना देश’ की भावना के अनुरूप संचालित किया जा रहा है। इसका उद्देश्य पूर्वोत्तर भारत के आठ राज्यों की संस्कृति, परंपराओं, प्राकृतिक संसाधनों और विकास की संभावनाओं को देश के समक्ष प्रस्तुत करना है।
उन्होंने बताया कि यह पहल स्थानीय समुदायों के योगदान, पारंपरिक एवं सतत विकास मॉडल तथा विभिन्न क्षेत्रों की प्रेरणादायक सफलता की कहानियों को मंच प्रदान करती है। उन्होंने जानकारी दी कि ‘नमस्ते अवॉर्ड्स 2026’ के लिए पांच विभिन्न श्रेणियों में 400 से अधिक नामांकन प्राप्त हुए थे।
विभिन्न क्षेत्रों में उल्लेखनीय योगदान देने वाले व्यक्तित्वों का सम्मान
समारोह में प्रख्यात रेशम वैज्ञानिक एवं पद्मश्री डॉ. जोगेश देओरी (Jogesh Deori) को लाइफटाइम अचीवमेंट अवॉर्ड प्रदान कर सम्मानित किया गया।
नागालैंड की पारंपरिक रूज़ा कृषि पद्धति (Ruza Farming System) को सतत विकास और पर्यावरण संरक्षण में योगदान के लिए सम्मानित किया गया। अरुणाचल प्रदेश की दिमुम पर्टिन (Dimum Pertin) को स्वदेशी कृषि, मोटे अनाजों के संरक्षण तथा महिला सशक्तिकरण के क्षेत्र में उल्लेखनीय कार्य के लिए सम्मानित किया गया। मणिपुर के युम्नाम भूमेश्वर सिंह (Yumnam Bhumeshwar Singh) को नाटा संकीर्तन तथा पारंपरिक पुंग वाद्य के संरक्षण में योगदान के लिए पुरस्कार प्रदान किया गया।
मिजोरम के सेरछिप जिले के उपायुक्त पॉल एल. खुमा (Paul L. Khuma) को उत्कृष्ट जनसेवा एवं प्रशासनिक नेतृत्व के लिए विशेष पुरस्कार से सम्मानित किया गया।
कार्यक्रम के अंतर्गत “ओरिजिन ऑफ लूम्स” नामक फैशन शो का भी आयोजन किया गया, जिसमें पूर्वोत्तर भारत के विभिन्न राज्यों की पारंपरिक वेशभूषा, वस्त्र परंपराओं तथा स्थानीय शिल्पकारों की उत्कृष्ट कलाकृतियों का प्रदर्शन किया गया।
इस अवसर पर राज्यपाल के सचिव डॉ. प्रशांत नारनवरे, महाराष्ट्र राज्य गुप्तवार्ता विभाग के आयुक्त शिरीष जैन, तथा पूर्वोत्तर भारत के विभिन्न राज्यों के प्रतिनिधि उपस्थित थे।